Czytelnia psychologiczna

Komu nurt poznawczo–behawioralny daje najlepsze efekty?

Autor:
dr Agata Łukasik
Psycholog, psychoterapeuta

Spis treści:

Co to jest terapia poznawczo–behawioralna?

Czym jest terapia poznawczo behawioralna – główne cechy

Czym terapia poznawczo–behawioralna NIE jest?

Czy terapia poznawczo–behawioralna jest skuteczna?

Jak działa terapia w nurcie poznawczo–behawioralnym?

Jak wyglądają sesje w terapii poznawczo–behawioralnej?

Czym jest trzecia fala terapii poznawczo–behawioralnej?

Kiedy pojawia się lęk, przygnębienie czy natłok myśli, często w pierwszej chwili chcemy zapanować nad tymi trudnymi emocjami, a im bardziej staramy się je stłumić, z tym większą siłą do nas wracają.

Nurt poznawczo–behawioralny podchodzi do tego inaczej. Zamiast walki z emocją proponuje przyjrzenie się temu, co ją uruchamia i podtrzymuje.

To jedno z najlepiej przebadanych podejść w psychoterapii i to, wokół którego nadal powstaje wiele mitów. Poniżej wyjaśniam, co to jest terapia poznawczo-behawioralna, jak działa i czego możesz się po niej spodziewać.

Co to jest terapia poznawczo–behawioralna?

Terapia poznawczo–behawioralna CBT (Cognitive Behavioral Therapy) to nurt psychoterapii bazujący na dwóch obszarach – poznawczym (myślach) i behawioralnym (zachowaniach).

U jego podstaw leży spostrzeżenie, że cierpienie wywołują w dużej mierze nie same wydarzenia, ale to, w jaki sposób je interpretujemy.

Dwie osoby dostają tę samą chłodną wiadomość od szefa. Jedna w tej sytuacji założy z góry: „zawiodłem”, a druga pomyśli: „jest zajęty”. Ta sama sytuacja, dwie różne emocje, dwa różne zachowania. Myśl, uczucie i działanie tworzą układ naczyń połączonych, który potrafi się zapętlić.

Negatywna interpretacja rodzi lęk albo smutek, te popychają nas do unikania lub wycofania, a unikanie zdaje się potwierdzać pierwotną myśl. CBT uczy rozpoznawać i przerywać tę pętlę. Zastępuje katastroficzne scenariusze bardziej korzystnymi wyjaśnieniami, zgodnie z którymi zaczynasz działać. To przynosi ulgę i pozwala na zmianę zachowań.

Czym jest terapia poznawczo–behawioralna – główne cechy

Praktyczne, nastawione na rozwiązania podejście to jedna z największych atutów terapii poznawczo–behawioralnej. Efekty widać szybko, często już po kilku sesjach. Wyróżnia ją:

  • Praca przede wszystkim z teraźniejszością – z tym, co wywołuje i podtrzymuje problem tu i teraz. Bazuje na strategiach radzenia sobie z trudnościami.
  • Terapia krótkoterminowa – ustrukturyzowana i nastawiona na konkretny, ustalony z Tobą cel. Trwa zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy.
  • Praktyka – to praca warsztatowa. Terapeuta będzie dawał Ci konkretne ćwiczenia do wykonania między spotkaniami.
  • Współpraca – terapeuta nie podaje gotowych prawd. Wspólnie z Tobą bada, co się naprawdę dzieje i uczy Cię narzędzi, których będziesz używać także wtedy, gdy terapia się skończy.

Czym terapia poznawczo–behawioralna NIE jest?

Wokół terapii poznawczo–behawioralnej krąży kilka mitów, które potrafią niepotrzebnie zniechęcać.

  • To nie jest „pozytywne myślenie” na siłę. Terapeuta CBT nie każe Ci wmawiać sobie, że „wszystko jest dobrze”. Nie chodzi o tłumienie trudnych emocji fałszywym optymizmem. Chodzi o to, aby spojrzeć na swoje myśli realistycznie i życzliwie.
  • To nie jest ignorowanie emocji ani przeszłości. Twoje uczucia są w centrum tej pracy. Terapeuta pyta też o Twoje życie i historię po to, by lepiej Cię zrozumieć, nawet jeśli punkt ciężkości leży w teraźniejszości.
  • To nie jest obwinianie Cię za Twoje myśli. Automatyczne myśli pojawiają się same, bez Twojej zgody. Stopniowo uczysz się, jak sobie z nimi radzić.
  • To nie jest powierzchowna szybka „naprawa”. CBT jest krótsza od innych terapii, ale wymaga zaangażowania i ćwiczenia. Realna zmiana potrzebuje czasu i łagodności wobec siebie.

Czy terapia poznawczo–behawioralna jest skuteczna?

Terapia CBT to podejście o udowodnionej naukowo skuteczności. To jedno z najlepiej przebadanych rodzajów psychoterapii.

Polski przegląd przygotowany przez Zespół Roboczy Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej objął kilkanaście metaanaliz, podsumowujących setki pojedynczych badań klinicznych. Płynie z nich spójny wniosek. Terapia CBT pomaga w większości powszechnie występujących trudności psychicznych, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci oraz nastolatków.

CBT może Ci realnie pomóc m.in. w tych trudnościach:

  • zaburzenia lękowe,
  • fobia społeczna,
  • zaburzenia obsesyjno–kompulsyjne,
  • zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD),
  • cielesne zaburzenie dysmorficzne (obawy wynikające z przekonania o defektach swojego ciała),
  • zaburzenia depresyjne,
  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe,
  • zaburzenie hipochondryczne,
  • ból przewlekły,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia odżywiania,
  • uzależnienia,
  • prokrastynacja.

Zastanawiasz się, czy nurt poznawczo–behawioralny może być pomocny w tym, z czym się aktualnie mierzysz? Sprawdźmy to razem. Mój zespół psychoterapeutów pracujących w nurcie integracyjnym łączy różne podejścia, w tym CBT. Chętnie pomożemy Ci znaleźć odpowiedni rodzaj wsparcia.

Jak działa terapia w nurcie poznawczo–behawioralnym?

Najlepiej pokazać to na przykładzie. Wyobraź sobie, że odczuwasz silny lęk przed psami. Idziesz chodnikiem i z naprzeciwka wyłania się ktoś z psem na smyczy.

Natychmiast pojawia się myśl: „zaraz mnie ugryzie”. Ciało reaguje przyspieszonym tętnem, robi Ci się gorąco, chcesz jak najszybciej uciec. Przechodzisz na drugą stronę ulicy i pojawia się ulga. Twój mózg zapamiętuje: „uciekłem, nic mi się nie stało, a więc ucieczka działa”.

Problem w tym, że unikanie sprawia, że nigdy nie dostajesz wyzwalającej szansy na to, aby przekonać się, że ten pies w ogóle nie zamierzał Cię skrzywdzić.

Z czasem zaczynasz omijać parki, odmawiać wizyt u znajomych, którzy mają psa, planować trasy tak, by uniknąć spotkania. Lęk nie maleje, rozrasta się coraz bardziej i zaczyna jeszcze mocniej ograniczać Twoje życie.

Praca w nurcie CBT pomaga zrozumieć, jak Twoje myśli, uczucia i działania wpływają na siebie nawzajem i rozłożyć przytłaczający problem na mniejsze, łatwiejsze do udźwignięcia części.

Zaczynasz analizować, skąd bierze się przekonanie, że pies Cię zaraz ugryzie? Jak często w przeszłości naprawdę doszło do ataku? Jak często lęk okazał się fałszywym alarmem? Unikanie chroni Cię, czy raczej podtrzymuje lęk?

Stopniowo, bezpiecznie i całkowicie dobrowolnie zaczynasz oswajać to, czego się obawiasz lub co w tym momencie wydaje Ci się nie do opanowania.

Nikt nie każe Ci od razu głaskać obcego psa. Zaczynasz od najmniejszego, znośnego kroku. Może od obejrzenia zdjęcia psa, potem filmu, następnie spojrzenia na psa za szybą czy z bezpiecznej odległości. Idziesz dalej dopiero wtedy, gdy czujesz się na to gotowy.

Z każdym krokiem Twój układ nerwowy uczy się nowej prawdy: „potrafię to wytrzymać, a lęk sam z czasem ustępuje”.

Jak wyglądają sesje w terapii poznawczo–behawioralnej?

CBT należy do terapii stosunkowo krótkich. Często obejmuje od kilku do kilkunastu czy kilkudziesięciu spotkań, w zależności od trudności i Twoich potrzeb.

Przed rozpoczęciem terapii razem z terapeutą ustalacie cele – jakie konkretne problemy chcesz rozwiązać. To na nich skupiają się sesje terapeutyczne.

Razem z terapeutą przyglądasz się swoim przekonaniom, dowodom „za” i „przeciw”. Zaczynasz brać pod uwagę inne możliwe wyjaśnienia i wspólnie budujecie bardziej realistyczny obraz sytuacji.

Nurt poznawczo–behawioralny lubi to, co konkretne i uchwytne. Dużą część pracy wykonuje się na kartce: wypełniając zapis myśli (sytuacja → myśl → emocja → reakcja), oceniając siłę emocji czy rozkładając przytłaczający problem na mniejsze, wykonalne części. Postępy są mierzone.

W ramach tej struktury terapeuta sięga po sprawdzone techniki dobrane do Twoich trudności. Należą do nich m.in. restrukturyzacja poznawcza, czyli praca z myślami, eksperymenty behawioralne, w których testujesz swoje obawy w działaniu, stopniowa ekspozycja, czyli oswajanie tego, czego dotąd unikałeś.

Najbardziej rozpoznawalnym rysem CBT jest praca również pomiędzy spotkaniami. Większość spotkań zaczyna się od wspólnego omówienia tego, co wypróbowałeś od ostatniej sesji, a kończy ustaleniem kolejnego małego kroku do sprawdzenia w codziennym życiu.

Te zadania domowe są motorem zmiany. Nie powstają po to, by Cię z nich rozliczać, lecz by nowe umiejętności miały szansę zakorzenić się tam, gdzie naprawdę ich potrzebujesz, czyli w Twoim zwykłym dniu.

Czym jest trzecia fala terapii poznawczo–behawioralnej?

Nurt poznawczo–behawioralny rozwija się przez dziesięciolecia. Etapy jego rozwoju przyjęło się nazywać falami i jest to istotne, gdyż tłumaczy, dlaczego dwie osoby chodzące na terapię CBT mogą doświadczać na sesjach nieco różnych podejść.

Pierwsza fala skupiała się na zachowaniu. Wychodziła z założenia, że wielu reakcji, np. unikania czy lękowego napięcia, po prostu się wyuczyliśmy, a skoro tak, to można się ich też oduczyć.

Druga fala, czyli „klasyczna CBT”, dołożyła do tego pracę z myślami. Odkrycie, że to nie samo wydarzenie nas rani, lecz jego interpretacja oraz że taką interpretację można sprawdzić i urealnić. Druga fala uczy więc pytać: „czy ta myśl jest prawdziwa?”.

Jeśli dręczy Cię natrętna myśl, to im mocniej próbujesz ją zwalczyć czy wyprzeć, tym głośniej wraca. Każdy, kto próbował po prostu o czymś nie myśleć, zna to z własnego doświadczenia.

Właśnie z tej obserwacji wyrosła trzecia fala. Jej twórcy przesunęli uwagę z treści myśli na nasz stosunek do niej. Pytanie nie brzmi już tylko: „czy ta myśl jest prawdziwa?”, lecz raczej: „czy muszę jej wierzyć, walczyć z nią albo robić to, co mi podpowiada?”. Zamiast toczyć wyczerpującą wojnę z własnym umysłem, uczysz się zauważać myśl na zasadzie: „aha, pojawia się myśl, że sobie nie poradzę” i pozwolić jej przepłynąć, nie dając się jej porwać.

W praktyce najczęściej możesz spotkać 4 podejścia trzeciej fali CBT:

  • ACT (terapia akceptacji i zaangażowania) uczy robić miejsce trudnym emocjom, zamiast z nimi walczyć, pomaga nabrać do nich dystansu i działać zgodnie z tym, co jest dla Ciebie w życiu naprawdę ważne.
  • DBT (terapia dialektyczno–behawioralna) powstała z myślą o osobach, które przeżywają emocje wyjątkowo intensywnie i mają trudność, by nad nimi zapanować. Łączy naukę bardzo konkretnych umiejętności – radzenia sobie z kryzysem, regulacji emocji – z życzliwą akceptacją siebie.
  • MBCT (terapia poznawcza oparta na uważności) wplata w terapię trening uważności, aby pomóc w porę rozpoznać powracającą falę negatywnego myślenia i nie dać jej się rozpędzić.
  • Terapia schematów zajmuje się głęboko zakorzenionymi wzorcami, które często towarzyszą nam od dzieciństwa. Pracuje z utrwalonymi przekonaniami o sobie i o relacjach, takimi jak np.: „nie zasługuję na miłość” czy „i tak zostanę porzucony”. Bywa szczególnie pomocna wtedy, gdy te same trudności wracają mimo wcześniejszej terapii.

Wiesz już, co to jest terapia poznawczo–behawioralna, na koniec rzecz najważniejsza, żeby nie pogubić się w tych nazwach – trzecia fala nie unieważnia wcześniejszych i nie jest od nich lepsza. To jej naturalne rozwinięcie i poszerzenie zestawu dostępnych narzędzi. Doświadczony terapeuta CBT ma do dyspozycji cały ten wachlarz podejść.

logo

Umów wizytę ze specjalistą

Sprawdź wolne terminy i zapisz się na wizytę lub skontaktuj się bezpośrednio z wybranym specjalistą.

Sprawdź wolne terminy